روحانى نفس با اتحاد نفس با قواى جسمانى منافات دارد ، لذا شيخ در جواب اشكال بهمنيار عاجز مانده و گفته است : « إنّي لست احصّل هذا » . صدر المتألهين از طرق متعدد اثبات كرده است كه نفس با وحدت ذاتش عين جميع قواست « 1 » . در سفر نفس در اثبات اين معنا گويد : « و هذا مطلب شريف و عليه براهين كثيرة البرهان الاول من ناحية المعلوم الخ » . هشتم - بهمنيار از شيخ از امر ثابت در حيوان و نبات سؤال مىنمايد « 2 » و شيخ در جواب عاجز مانده و مىگويد : « لو قدرت » در مباحث حركت جوهرى بيان كرديم كه موضوع حركت بايد به حسب وجود و تشخص باقى باشد و موجود جسمانى متحرك موضوع حركت آن ماده يك صورتى است . در حركت در كم‌وكيف موضوع حركت جسم است با مقدار « ما » يا كيف « ما » و اصولا تشخص موجود متحرك بيش از اين ممكن نيست باشد . اين معنا را در مباحث قبلى بيان كرديم . صاحب حكمة الاشراق به‌واسطهء نرسيدن به آنچه كه ذكر شد حركت در كم را انكار كرده است . شيخ الرئيس نيز اظهار عجز در اين مسأله نموده است و از اثبات موضوع ثابت در نبات و حيوان عاجز مانده است . اين عبارت از شيخ است « 3 » : و أمّا الشيء الثابت في الحيوان ، فإنّه أقرب إلى البيان و لي في الاصول المشرقية خوض عظيم في التشكك ، ثمّ في الكشف و أمّا في النبات فالبيان اصعب ( چون اجزاى نبات مختلف الطبايع نمىباشند و اجزاى آن متشابهند و لكن حيوان چون اجزايش تشابه ندارند ، ممكن است جزئى از آن اصل و ثابت و بقيه اجزا متغير باشند ) . و إذا لم يكن ثابت كان تميّزه ليس بالنوع ، فيكون بالعدد ثم كيف تكون بالعدد إذا كان استمراره في

--> ( 1 ) . اسفار ، سفر نفس ، ص 53 . ( 2 ) . ر . ك : اسفار ، مباحث عاقل و معقول ، ص 315 « ان المدرك للصور الخيالية ايضا لا بد أن يكون مجردا عن هذا العالم » . مباحث نفس ، ص 71 ، 72 ، 73 ، 74 ، 75 ، 125 . ( 3 ) . اسفار اربعه ، ج 1 ، ص 228 ، 229 .